woensdag 24 augustus 2016

Helen Roseveare -- 25 augustus 1964

• De Engelse Helen Roseveare (1925) was van 1953-1973 als arts en missionaris werkzaam in het zeer onrustige Congo. Haar dagboek over een zeer roerige periode in 1964 is gepubliceerd als Dokter onder rebellen (vertaling T.B. van Houten).

Kruitdamp
Dinsdag 25 augustus. Om halfvijf vanmiddag kwam de Griek uit Maika weer met zijn vrouw. Het leek mij toe dat het haast tijd was voor de bevalling, en ik zei dat zij 's avonds moest terugkomen met haar spullen. Alles scheen nu tegelijk te beginnen! Wagens reden voorbij — soldaten — "jeunesse" — rumoer, 7.50 uur. Ik had een bad genomen. Er hield een vrachtwagen stil, geschreeuw en drukte. Ik hoorde Susan met hen praten. Zij kwamen bij onze voordeur. Elaine sprak bij een klein lichtje met hen door een gesloten venster — tot hun spijt. Ik haastte mij naar haar toe. Op de veranda stonden twee mannen; de één was een jongen van een jaar of zestien, de ander was gekleed in de woeste dracht van tegenwoordig en droeg een speer; de jongste noemde hem "chef". Zij hadden het wat over mijn auto en zo, en eisten dat onze chauffeur hen naar Paulis zou brengen. Ik hield vol dat er geen benzine was en de motor het niet redden zou, en dat ik in elk geval zelf de chauffeur was. Ineens een geweerschot, vlak bij huis.
Ik sprong naar buiten, en vroeg wie dorst te schieten bij Gods huis, onder Gods mensen. Mijn bloed kookte, zo woedend was ik (ik kan slechts hopen en bidden dat het gerechtvaardigde verontwaardiging was). Ik zag mensen ronddraven bij het huis van mijn kok, waar vijf kinderen. zijn. Ik rende naar hen toe met de vraag, wat er gaande was. Een aanmatigende, domme jongen uit de buurt, als soldaat gekleed, kwam met een nog dampend geweer uit. Aunzo's huis, waar hij het meisje had gezocht op wie hij had geschoten. God moge mij vergeven — ik brieste van boosheid en onderdrukte razernij —, en vroeg hun wat zij zich verbeeldden met mijn familie (Gods familie) in beroering te brengen. Eindelijk gingen zij weg — het leek wel uren' geduurd te hebben. Daarop hoorden wij het verhaal, en wij schreiden. De soldaat had Susan (onze jonge hoofdverpleegster, mijn lieve vriendin) lastig gevallen;, hij dwong haar zich uit te kleden en wilde haar aanranden, maar zij vluchtte naakt door het huis van. Aunzo, de achterdeur uit, over de palissade, door de tuinen, om met grote schrammen en kneuzingen, diep geschokt en ontzet een woning in het dorp binnen te kruipen om bescherming en kleding. De negenjarige Samuel was ook op de vlucht geslagen: Uit zijn slaap gewekt door het geweerschot, zag hij Susan door het huis vliegen, en dodelijk verschrikt vloog hij haar achterna. Na een poos waren allen weer terecht, gekalmeerd en verzorgd.
Een uur later kwam de Griek terug, met zijn vrouw Katerina en de bovengenoemde "chef". "Zij" hadden hen op de weg onder bedreiging tot stilstaan gedwongen en eisten de wagen op. Zodra de Grieken met hun bagage uitgestapt waren, draaide de wagen en moest de chauffeur deze man en anderen naar Ibambi brengen. Daar klopten zij aan bij Soli; zij verlangden luidruchtig en. grof de autosleutels enz. — tot zij ten slotte Soli's vrachtwagen en chauffeur Elisa te hunner beschikking kregen voor de reis naar Paulis. (Elisa is nog niet terug — het duurt nu al twee dagen — wij zitten erg over hem in).

dinsdag 23 augustus 2016

Søren Kierkegaard -- 24 augustus 1839

Søren Kierkegaard (1813-1855) was een Deense filosoof. Dagboeken.

24 augustus [1839]
...Ik ben zo schuw als een scheva, zwak en nauwelijks hoorbaar als een dagesch lene, voel mij als een letter die achterstevoren op de regel staat, immens als een pascha met drie paardestaarten*. Ja, als het bij ongelukken werkelijk zo zou gaan als bij mensen die met het bewust worden van hun goede daden tevens alle beloningen ervoor derven, als het zo zou gaan dat men bij de gedachte aan die ongelukken ook de ongelukken kwijt zou raken, hoe gelukkig zou een hypochonder van mijn formaat dan wel niet moeten zijn, want ik incasseer alle zorgen bij voorbaat en toch blijven ze alle achter.

* Even naijverig op mijzelf en mijn papieren als de nationale bank op de hare, in 't algemeen zo reflexief als een pronomen.

maandag 22 augustus 2016

Adriaan Morriën -- 23 augustus 1946

Adriaan Morriën (1912-2002) was een Nederlandse schrijver. In Ik heb nu weer de tijd zijn ook dagboeknotities van hem opgenomen.

23 augustus. Er zijn mooie meisjes die na de kennismaking in een gezelschap geen woord meer zeggen. Het is alsof zij met haar schoonheid alle welsprekendheid bij voorbaat hebben uitgeput of overbodig gemaakt. Er zijn er ook die aan haar schoonheid het recht ontlenen domheden te zeggen, over alles mee te praten.

Voor alles is deskundigheid nodig: beroep, politiek, opvoeding, liefde zelfs. Maar er bestaat een publiek dat zich verstoord of verwaand afwendt wanneer een gedicht niet op het eerste gezicht en met de minste aandacht te lezen en te begrijpen is. Voor deze mensen moet de poëzie even plat zijn als hun eigen ziel.

Eenmaal zal de mens zelfs zijn waanzin in bedwang kunnen houden. Nu reeds zijn er ogenblikken dat wij weten krankzinnig te zijn zonder eraan te bezwijken. Ja, er is zelfs een gevoel van vreugde en trots in ons wanneer wij door die laatste wand gestoten zijn, waarachter alle grenzen wijken.

zondag 21 augustus 2016

Frank Meyrink -- 22 augustus 1991

• Frank Meyrink beschrijft in zijn dagboek (Gottliebs dood) de laatste jaren uit het leven van de beroemde pedagoog, cultuurfilosoof, architect, dichter en regisseur Johann Gottlieb Freudenacker (1915-1992) - die nooit bestaan heeft. En Frank Meyrink is een pseudoniem van de in 1964 geboren schrijver Leonard Beuger. Het boek is gemodelleerd naar Eckermann's Gespräche mit Goethe.

Donderdag 22 augustus 1991
Toen ik tegen Gottlieb vanavond opmerkte dat hij wel gelijk gekregen had met zijn hoopvolle houding voor wat betreft de staatsgreep tegen Gorbatsjov, reageerde hij wat hoofdschuddend en zei: ‘Nou ja, wat mij goeddeed waren de eerste woorden die Gorbatsjov sprak toen hij in Moskou van de vliegtuigtrap was afgedaald: “Het belangrijkste is: wat wij sinds ’85 hebben gedaan heeft al zijn vruchten afgeworpen: de mensen zijn anders geworden, hun geest, hun mentaliteit, is anders geworden.” Dat hij juist dát als eerste zei toont voor mij aan dat ik me niet in hem vergist heb.
Evenzogoed is het heel best mogelijk dat zijn rol nu is uitgespeeld. Hij is niet populair in eigen land. Er is ook al een ongelooflijke hoop laster over hem uitgestort. Hij wordt al van zijn eigen ontvoering beschuldigd, zelfs door een altijd zo eerbiedwaardig man als Sjevardnadze, men vindt dat hij zijn eigen verraders heeft gecreëerd, en ga zo maar door. Dat kan alleen maar erger worden. Opportunisten zullen van de situatie misbruik maken. Maar dat neemt niet weg dat de perestrojka door hém tot stand gekomen is. Niet door Jeltsin, al gaat die terecht verder. Misschien trekt hij zich wel terug – het belangrijkste is gebeurd. Zijn werk is een offer geweest. Niet voor hemzelf.'

Willem Barnard -- 21 augustus 1985

Willem Barnard (1920-2010) was een Nederlandse predikant, theoloog en dichter. Dagboekfragmenten uit de jaren 1978-1992 publiceerde hij onder de titel Anno Domini.

18 augustus
Ik heb er grote behoefte aan dingen op te schrijven. Het is een toenemend besef van vergankelijkheid. Scripta manent. Ik zou die behoefte niet hebben als ik een mysticus was. God is een betere bladspiegel dan dit boek. Als ik bidden kon zoals het behoort, stond ik in verbinding (in correspondentie!) met het middelpunt en dan gaf het razen van de vergankelijkheid niet ... Miskotte heeft in zijn dagboeken iets dergelijks gezegd en het wordt alom geciteerd, maar dit had ik heus al verzonnen voordat ik daarvan hoorde. Tenslotte mag iedereen zijn eigen Amerika ontdekken (de beeldspraak is begrijpelijk en toepasselijk).

21 augustus
In de mystieke theologie gaan man en vrouw gelijk op. Naast de monnik van The Cloud of Unknowing staat juliana van Norwich. Naast Van Ruusbroec staat Hadewych, naast Sint-Jan van 't Kruis Teresa van Avila. Naast Charles Williams (verbeeldingrijke theologie, poëzie en dus 'mystiek') vind je Evelyn Underhill. En naast Bonhoeffer, Simone Weil. Vrouwen hebben wel degelijk altijd hun bijdrage geleverd. Alleen niet aan de systematische theologie, het denken in leerstelsels. Wil dit zeggen dat vrouwen niet geschikt zijn voor het academische denken? Nee, het wil zeggen dat het academische denken niet geschikt is voor mensen.

Pascal en Kierkegaard zijn typische eenlingen. Ze hebben geen 'vrouwelijke pendant'. Het zijn vrijgezellen. Vrijgezellen niet uit een gelofte, maar uit onvermogen. Je kunt je Kierkegaard niet voorstellen 'in gemeenschap', hetzij gemeenschap met een vrouw, hetzij met een 'gezin van broeders'. Noch gehuwd, noch als kloosterling. Hij is een eenling. Pascal vond dan tenminste nog een toevlucht voor hemzelf en zijn pensées in Port-Royal.

Maarten 't Hart -- 20 augustus 1999

Maarten 't Hart (1944) is een Nederlandse schrijver. In de Privé Domein-reeks publiceerde hij Een deerne in lokkend postuur. Persoonlijke kroniek 1999.

20 augustus. Crisis – Een van de eigenaardigste aspecten van dit huis is dat iedereen die er ooit gewoond heeft er in tijden van crisis naar terugkeert. Jaren geleden zag ik Wietze A. in de avondschemering door de tuin dwalen. Ik ging naar buiten en vroeg of hij zin had om een kopje thee te komen drinken. Eenmaal binnen bleek dat hij in scheiding lag. ‘En hier heb ik Heleen voor ’t eerst ontmoet.’ Een jaar of wat later dwaalde een vrouw door de tuin. Ook zij, zo bleek, had hier gewoond, leed aan kanker en wou nog één keer terug voor ze zou sterven. Op een middag kwam een hele familie het pad af. Ze kwamen uit Australië. De vader en moeder van de enorme kinderschaar hadden hier op kamers gewoond. Onlangs hadden ze een geadopteerd kind verloren. ‘Toen moesten we Teylingerhof weer zien,’ zei de vrouw. En gisteren kwam H. het pad af in een witte auto. Wat er aan de hand was, wilde ze niet zeggen. ‘Ik wil zo graag het huis nog weer even zien,’ was het enige dat ze uitbracht. Ze zag er erg slecht uit.

donderdag 18 augustus 2016

Friedrich Nietzsche -- 19 augustus 1859

Friedrich Nietzsche (1844-1900) was een Duitse filosoof. Als 15-jarige hield hij gedurende enige dagen een dagboek bij toen hij op kostschool zat. Het is opgenomen in het Privé Domein-deel Uit mijn leven, vertaald door Charles Vergeer.

9 augustus
12 augustus
16 augustus

18 augustus
[...] Vervolg van de beschrijving van de dagindeling in Pforta [de kostschool die Nietzsche bezocht]. Direct na de maaltijd brengt men het brood en servet van de tafeloudste naar zijn kamertje en rent zelf de tuin in. Tot half twee mag niemand op zijn kamertje komen, anders haalt hij zich een strenge bestraffing door de surveillanten van de week op de hals. Allereerst kijkt men of er soms een pakje of brief is aangekomen die dagelijks door de postbode van Pforta gebracht worden. Of je koopt van je zakgeld wat fruit bij de groentevrouw. Daarna gaat men in de tuin van de school kegelen of wat wandelen. In de zomer spelen we ook vaak slagbal. Kwart voor twee wordt er geluid om naar de klaslokalen te gaan, en dat dient binnen vijf minuten gebeurd te zijn. De lessen duren dan tot tien voor vier. Daarna is de vespers en krijgt men boter, kadetjes of pruimenmoes, vet, fruit en dergelijke. Daarna houden de leerlingen van de hoogste klassen een leesuurtje waarin ook Griekse, Latijnse of wiskunde-oefeningen gemaakt worden. Om vijf uur wordt even pauze gehouden, waarna de repeteeruren tot zeven uur duren. Daarna volgt het avondeten dat ongeveer gelijk is aan het middageten. Maandag. Vrijdag, soep, boterhammen, kaas. Dinsdag. Zaterdag, soep, aardappelen, boter. Woensdag, soep, worst, stamppot of zure augurken. Donderdag, soep, eierkoeken, pruimenmoes, boterhammen. Zondag, soep, rijstepap, boterhammen-haring, salade, boterhammen-eieren, salade, boterhammen of nog wat anders.

19 augustus
Daarna mogen we weer in de tuin van de school gaan tot half negen. Dan is er avondgebed en om negen uur gaan we naar bed. De leerlingen van de hoogste klassen, die door het leesuurtje een uur achter zijn geraakt, blijven nog tot tien uur op. Dat is de gewone dagindeling in Pforta.- [...]